12646947_823514594427287_6470267911523088214_n

TẾT THANH MINH HAY LỄ TẢO MỘ

Tết Thanh Minh nhắc chúng ta nhớ về quê hương, nguồn cội.
Phảng phất trong bóng dáng mỗi con người là dấu ấn quê hương không dễ phai mờ theo năm tháng. Quê hương, nguồn cội chính là tài sản tinh thần vô giá đối với mỗi cá nhân chúng ta.

I- TẾT THANH MINH CHÍNH XÁC LÀ NGÀY NÀO ?
Rất nhiều ACE trong nhà hỏi tôi để tìm hiểu chính xác TẾT THANH MINH là ngày nào, mình có tự tính ra được không hay phải chờ lịch in ra?
Hồi trước năm 1975 ngoài tờ lịch “Tam Tông Miếu” ra, thì còn rất nhiều lịch khác có ghi rỏ ngày Tết Thanh Minh.
Nhưng ngày nay thì cũng hơi khó tìm và cũng không biết tờ lịch nào có ghi.
Vì mỹ tục thờ Ông Bà, tôn kính Tổ Tiên của người Việt chúng ta thì vĩnh viễn khó mà phai lạt trong tìm thức, tính cả muôn đời sau.
Theo tài liệu mà tôi tham khảo được thì Thanh Minh là lễ tiết hàng năm trong đời sống văn hóa truyền thống của người Á Đông, phát xuất từ Trung Quốc, sau ngày Lập xuân 45 ngày (tiết Lập xuân bắt đầu vào ngày 4 hoặc 5 tháng Hai dương lịch, sau ngày Đông chí 105 ngày (tiết Đông chí bắt đầu vào ngày 22 hoặc 23 tháng 12 dương lịch).

Tuy nhiên, trên thực tế Tết Thanh Minh đi theo quy luật vận hành của mặt trời – lịch dương, chứ không theo lịch mặt trăng – lịch âm, thường rơi vào ngày 4 hoặc ngày 5 của tháng 4 dương lịch, tùy theo năm ấy có nhuận hay không. Đối chiếu ngày tiết với ngày dương lịch thì ngày tiết tính theo hệ mặt trời có chênh một ngày, vì theo dương lịch cứ 4 năm thì nhuận một ngày (tháng hai có 29 ngày, thay vì 28 ngày). Ta có thể biết được năm dương lịch nào thì nhuận, bằng cách lấy năm hiện tại, đem chia 4, ra số chẳn thì là năm đó (thí dụ năm nay 2016:4= 504 vậy năm nay nhuận, tháng 2 có 29 ngày).
Theo cách tính như trên thì Thanh minh năm nay (2016) bắt đầu vào lúc 15 giờ 28 phút, ngày 4-4-2016 (27-2 Bính Thân).

Cứ theo đó mà tính ra ngày “Thanh Minh Đích Thực”.
Theo âm lịch truyền thống Trung Quốc thì ngày này thường rơi vào ngày đầu tháng 3 âm lịch. Nếu rơi đúng vào ngày mùng 3 tháng 3 âm lịch thì gọi đó là ngày “Thanh Minh Đích Thực”.
Vậy suy ra ngày: 9-4-2016 (3-3 Bính Thân, là ngày Thanh Minh Đích Thực.

Ngoài ra thì ngày tết Thanh Minh mùng 3 tháng 3 âm lịch thì ở các nước Á Đông. Đặc biệt là Trung Quốc và Việt Nam có phong tục “Tảo Mộ”.
Với đạo lý uống nước nhớ nguồn, từ xa xưa Tết Thanh Minh đã trở thành lễ hội quan trọng, thiêng liêng, đi sâu vào tiềm thức của biết bao người Việt Nam trong và ngoài nước.
Thanh minh tuy không phải là cái tết lớn, nhưng lại gắn liền với đạo đức, với bổn phận con người Việt Nam (bổn phận của con cháu tưởng nhớ công lao của Tổ Phụ, của những người đi trước).
Đây chính là “Ngày Giỗ Tổ” chung để mọi người có dịp báo hiếu, trả nghĩa, gọi là đền đáp phần nào ơn sinh thành tạo dựng của Tổ Tiên.
Tết Thanh Minh mang ý nghĩa cội nguồn, nhắc chúng ta không quên hướng về quê Cha đất Tổ.
Người dân nhiều nơi kết hợp Tết Thanh Minh với Tết Hàn Thực, tức ngày bánh trôi – bánh chay, được tổ chức vào ngày mồng 3 tháng 3 âm lịch.
Phong tục làm cỏ các phần mộ (Lễ Tảo Mộ), sửa sang, thắp hương, đặt hoa quả thành kính tưởng nhớ Ông-Bà-Tổ-Tiên là những hoạt động không thể thiếu trong ngày lễ quan trọng này.

II- NGUỒN GỐC CỦA NGÀY TẾT THANH MINH MỒNG 3 THÁNG 3 ÂM LỊCH
Theo âm lịch truyền thống Trung Quốc thì ngày tết Thanh Minh, hay có thể gọi là ngày Hàn Thực, ngày Tảo Mộ … ngoài ra có thể gọi là ngày Bánh Trôi – Bánh Chay chính xác là ngày mùng 3 tháng 3 âm lịch hàng năm.
Tính theo Dương lịch thì rơi vào khoảng ngày 4-5 tháng 4 hàng năm.
Tuy nhiên nguồn gốc và ý nghĩa của ngày tết Thanh Mình nhiều bạn trẻ không hề biết. Tôi xin sưu tầm và chia sẻ với các bạn như sau:

1- NGUỒN GỐC TẾT THANH MINH
Tết Thanh minh được bắt nguồn từ Trung Quốc. Chuyện kể rằng:
Đời Xuân Thu, vua Tấn Văn Công, nước Tấn, gặp loạn phải bỏ nước lưu vong, nay trú nước Tề, mai trú nước Sở. Bấy giờ có một hiền sĩ tên là Giới Tử Thôi theo vua giúp đỡ mưu kế. Một hôm, trên đường lánh nạn, lương thực cạn, Giới Tử Thôi phải lén cắt một miếng thịt đùi mình nấu dâng lên vua. Vua ăn xong hỏi ra mới biết, đem lòng cảm kích vô cùng. Giới Tử Thôi theo phò Tấn Văn Công trong 19 năm trời, cùng nhau trải nếm bao nhiêu gian truân nguy hiểm.
Về sau, Tấn Văn Công giành lại được ngôi báu trở về làm vua nước Tấn, phong thưởng rất hậu cho những người có công, nhưng lại quên mất công lao của Giới Tử Thôi. Giới Tử Thôi cũng không oán giận gì, nghĩ mình làm được việc gì, cũng là cái nghĩa vụ của mình, chứ không có công lao gì đáng nói. Vì vậy, ông về nhà đưa mẹ vào núi Điền Sơn ở ẩn.
Tấn Văn Công về sau nhớ ra, cho người đi tìm.
Giới Tử Thôi không chịu rời Điền Sơn ra lĩnh thưởng, Tấn Văn Công hạ lệnh đốt rừng, ý muốn thúc ép Giới Tử Thôi phải ra, nhưng ông nhất định không chịu tuân mệnh, rốt cục cả hai mẹ con ông đều chết cháy.
Vua thương xót, lập miếu thờ và hạ lệnh trong dân gian phải kiêng đốt lửa 3 ngày, chỉ ăn đồ ăn nguội đã nấu sẵn để tưởng niệm (khoảng từ mồng 3/3 đến mồng 5/3 âm lịch hàng năm). Từ đó ngày mùng 3/3 âm lịch hằng năm được coi là ngày tết Hàn Thực, nhằm tưởng nhớ đến công ơn dưỡng dục của những người đã khuất.
Ở Việt Nam, từ thời Lý nhân dân ta đã tiếp nhận tết Hàn Thực nhưng ý nghĩa của ngày tết này đã biến đổi và mang đậm màu sắc truyền thống, phù hợp với tâm lý cũng như cuộc sống thường nhật của người dân nước Việt. Vào ngày tết Hàn thực, người Việt không kiêng lửa, mọi việc nấu nướng vẫn được thực hiện, chỉ có điều người Việt dùng bánh trôi – bánh chay cho tết Hàn Thực với ý nghĩa tượng trưng đó là những thức ăn nguội – hàn thực. Vì vậy người Việt còn gọi tết Hàn Thực bằng một tên gọi khác là “Tết Bánh Trôi – Bánh Chay”.

2- PHONG TỤC TẢO MỘ & TẾT THANH MINH CỦA NGƯỜI VIỆT
Đối với người Việt, tết Thanh Minh còn là dịp để con cháu hướng về Tổ Tiên, cội nguồn. Dù ai đi đâu, ở đâu đến ngày mùng 3-3 âm lịch cũng cố gắng về với gia đình để được đi tảo mộ, để cùng nhau ngồi bên mâm cơm sum họp gia đình.
Những ngôi mộ được người nhà dọn dẹp sạch sẽ, vun đắp thêm đất mới, đó là những tâm đức của người đang sống đối với người đã khuất.
Theo thông lệ từ trước đến nay, cứ sau tháng Giêng là người ta đã lo việc đắp mộ cho những người quá cố. Trước Thanh Minh một ngày, để đi cúng mộ người ta đã chuẩn bị một bộ tam sinh (tam sênh), giấy ngũ sắc, nhang, đèn, giấy tiền, vàng bạc, quần áo giấy … và các loại bánh trái, thức ăn, thức uống khác tùy sở thích của mỗi nhà. Bộ tam sinh dùng để tế trong các đại lễ ngày xưa là ba con vật: bò, heo, dê. Ngày nay tùy theo tập quán của mỗi địa phương và hoàn cảnh của mỗi gia đình để làm lễ (ở miền Nam ngày nay rất đơn giản chỉ 3 món luột chín: thịt ba rọi, hột vịt, tôm).
Công việc chính của tảo mộ là sửa sang các ngôi mộ của Tổ Tiên cho được sạch sẽ. Nhân ngày Thanh Minh, người ta mang theo xẻng, cuốc để đắp lại nấm mồ cho đầy đặn, dẫy hết cỏ dại và những cây hoang mọc trùm lên mộ cũng như tránh không để cho các loài động vật hoang dã như rắn, chuột đào hang, làm tổ … mà theo suy nghĩ của họ là có thể phạm tới linh hồn người đã khuất. Sau đó, người tảo mộ thắp vài nén hương, đốt vàng mã hoặc đặt thêm bó hoa cho linh hồn người đã khuất. Bên cạnh những ngôi mộ được trông nom, săn sóc, còn có những ngôi mộ vô chủ, không người thăm viếng. Những người có lòng nhân đức không khỏi mủi lòng thường cắm một nén hương, đốt nắm vàng mã cho những ngôi mộ này. Tại các nơi “tha ma mộ địa” còn có lập một cái Am để thờ chung những mồ mả vô chủ gọi là “Am Chúng Sinh” và mỗi cửa Am có một bà đồng sớm tối đèn hương thờ phụng.
Trong ngày Thanh Minh, khu nghĩa địa trở nên đông đúc và nhộn nhịp.
Các cụ già thì lo khấn vái Tổ Tiên nơi phần mộ.
Trẻ em cũng được theo Cha Mẹ hay Ông Bà đi tảo mộ, trước là để biết dần những ngôi mộ của Gia Tiên, sau là để tập cho chúng sự kính trọng Tổ Tiên qua tục viếng mộ. Những người quanh năm đi làm ăn xa cũng thường trở về vào dịp này (có thể sớm hơn một, hai ngày vì nhiều lý do khác nhau) để tảo mộ Gia Tiên và sum họp với Gia Đình.
Ngoài tục lệ trên, người Việt Nam còn có tục lệ làm Bánh Trôi – Bánh Chay thắp hương, sau đó cả gia đình quây quần bên nhau thưởng thức hương vị đậm đà của món bánh này.

3- HƯỚNG DẨN LÀM BÁNH TRÔI
CHUẨN BỊ: Bột nếp, đường đỏ viên, mè trắng rang.
CÁCH LÀM: Nhào bột (tỉ lệ là 2 bột 1 nước) tới khi bột mềm, không dính tay là được. Xong để bột nghỉ 15 phút. Đun nồi nước sôi (nên dùng nồi cơm điện rất tiện). Chuẩn bị 1 chén nước nguội để nhúng bánh chín.
Vo viên bột nhỏ, đập dẹt, cho viên đường vào giữa và nặn tròn lại, thả ngay vào nồi nước sôi luộc. Khi chín bánh có màu trong đục.
Vớt bánh vào chén nước nguội một lúc, cho vào đĩa, rắc mè lên.

12687777_823515007760579_7503131127958088992_n
(st từ FB Nguyen Vo)

 

Comments

comments

Share