img_0143_500_copy

Những nghi vấn về triều đại TÂY SƠN (1771-1802) – Phần 3

Mục đich của bài này là góp ý kiến về một số tài liệu liên quan đến người và việc thuộc triều đại Tây Sơn như là các nhân vật trong gia đình họ Nguyễn Tây Sơn, Hoàng Hậu Ngọc Hân, Ngô Văn Sở , và cờ Tây Sơn.

III. NGÔ VĂN SỞ
Ngô Văn Sở là một vị đại tướng rất giỏi của vua Quang Trung. Chúng ta không biết rõ tiểu sử của ông như là quê quán, và ông theo Quang Trung lúc nào. Ông đã cùng vua Quang Trung và các tướng sĩ đánh thắng quân Thanh năm kỷ dậu (1789). Trong trận này, ông dược vua Quang Trung giao phó làm bộ phận tiền quân, và lúc này, ông đuợc phong chức Đại Tư mã. Sau khi thắng trận, vua Quang Trung đem quân về Nam, giao miền Bắc lại cho Ngô Văn Sở và Phan Văn Lân cùng Ngô Thời Nhiệm, Phan Huy Ích. Điều này chứng tỏ Ngô Văn Sở là một người có tài, đuợc vua Quang Trung tin cậy. 
Sau khi vua Quang Trung mất, Quang Toản còn nhỏ, các đại thần và quyến thuộc của nhà Tây Sơn tranh chấp đưa đến giết hại nhau. Năm ất mão (1795), thái sư Bùi Đắc Tuyên sai Ngô Văn Sở ra Bắc Hà thay Võ Văn Dũng. Võ Văn Dũng nghe lời Trần Văn Kỷ , lúc này bị đày tại trạm Hoàng giang , oán thán họ Bùi, bèn về mưu với Phạm Công Hưng, Nguyễn Văn Huấn vây nhà Bùi Đắc Tuyên, bắt họ Bùi bỏ ngục, và cho người vào Quy nhơn bắt con Bùi Đắc Tuyên là Bùi Đắc Trụ, cùng truyền thư ra Bắc Hà cho tiết chế Nguyễn Quang Thùy( em Nguyễn Quang Toản) bắt giải Ngô Văn Sở về Phú Xuân.
Bọn Võ Văn Dũng bèn vu khống những người này làm phản, đem dìm sông cho chết.

Về việc này, sử nhà Nguyễn chép như sau:
Ngô Văn Sở là bè đảng của Tuyên bị Nguyễn Văn Dũng giả chiếu lịnh sai Tiết chế Nguyễn Quang Thùy đóng cùm đưa về kinh, lại sai Nguyễn Văn Huấn, đem binh vây Quy Nhơn bắt Bùi Đắc Trụ, con của Bùi Đắc Tuyên giải về, rồi thêu dệt thành tội trạng phản nghịch đều cho dìm xuống nước mà giết. (Liệt truyện II, 522)

Hoàng Lê Nhất Thống Chí cũng chép việc này như sau:
Nguyên từ khi Quang Toản mới lên ngôi vua đến nay, Đắc Tuyên vẫn nắm chính quyền.. Văn Sở thì đóng ở thành Thăng Long, tóm coi công việc quân dân, đuợc tiến chức Đại Tổng Lý, tước quận công. Năm ấy lại sai Đại Tư Đồ Dũng ra coi binh mã bốn trấn mặc bắc. Dũng đến nhà trạm Hoàng giang, gặp Trung thư lệnh là Trần Văn Kỷ phải ti bị đày ở đó. Đêm y Dũng ngủ với Kỷ, Kỷ bảo Dũng rằng:

Thái sư nay đã lên đến tột bực của kẻ bầy tôi, trong tay cầm quyền làm oai làm phúc, thế mà ông lại ra ngoài, nếu có sự chẳng lợi cho nước nhà, các ông phỏng giữ được đầu cổ chăng? Bây giờ chẳng sớm liệu đi, sau này ăn năn sao kịp!

Dũng vốn tin trọng Văn Kỷ. liền cho lời Kỷ là phải. Hôm sau Dũng đem quân bản bộ gấp đường quay về, lập mưu với thái bảo Hóa, bắt đảng Đắc Tuyên bỏ ngục, rồi cho người vào Quy Nhơn bắt nốt Bùi Đắc Tuyên, rồi sai đô đốc Giai ra thành Thăng Long lập mẹo bắt Ngô Văn Sở đưa về, thêu dệt cho thành phản trạng và đem dìm cho chết đuối! (278) .
Các bức thư của các nhà truyền giáo tây phương thời bấy giờ cũng đề cập đến cái chết của Ngô Văn Sở mà tin tức không chính xác. Họ cho rằng Ngô Văn Sở âm mưu với Bùi Đắc Tuyên giết ba người con của Quang Trung và tôn con của Bùi Đắc Tuyên lên ngôi. Kết quả Ngô Văn Sở bị Võ Văn Dũng đem làm đuốc sống (Đặng Phương Nghi, op.cit, 157).

Tóm lại, qua các tài liệu sử, Ngô Văn Sở đã chết năm 1795. Tuy nhiên, khi đọc các tài liệu sử đời Nguyễn, ta lại thấy có một Ngô Văn Sở còn sống, phục vụ cho nhà Nguyễn trong công cuộc chống Tây Sơn. Vì vậy, một số người đọc và người viết tại Việt Nam cho rằng Ngô Văn Sở không chết, trái lại đã chạy sang hàng ngũ nhà Nguyễn.
Đại Nam Thực Lục Chánh Biên ghi lịch sử nhà Nguyễn về tháng tư năm bính thìn ( 1796) như sau:

Đặt năm vệ Nhuệ Phong, Chiến Phong, Chiêu Võ, Tuyên Võ, và Chương Võ thuộc hậu quân. Lãy hàng tướng Ngô Văn Sở làm chánh vệ vệ Nhuệ Phong, lấy hàng tướng chỉ huy Lê Nho Can làm phó vệ Chương Võ. (535)
Đại Nam Liệt Truyện chép rõ hơn về tiểu sử Ngô Văn Sở ở mục quan lại triều Nguyễn như sau:

Tổ tiên là người Đăng Xương, phủ Thừa Thiên sau đến ngụ ở Gia Định. Trước theo ngụy làm đô úy, sau đầu hàng, theo quân đi dánh giặc, có chiến công từng thăng đến Hùng Nhuệ Vệ Úy. Năm kỷ mùi( 1799), theo Võ Tánh giữ thành Bình Định. Đến khi tướng giặc là Trần Quang Diệu vây thành, những tướng đầu hàng là Vũ Văn Sự, Nguyễn Bá Phong mở cửa bắc thành ra hàng giặc, Tính sai Sở chẹn cửa, từ đó những kẻ phản bội không dám ra. Đến khi thành bị mất, trốn về triều. Khoảng năm Gia Long thăng Khâm sai chưởng cơ, lĩnh chức quân đạo ngoài Thanh Hoa, có tội phải cách chức rồi chết. Minh Mạng năm thứ ba (1822), truy phục chức chưởng cơ, lại hậu ban cho người nhà, con là Thắng làm quan đến cai đội. (436) . Và con gái của Ngô Văn Sở đươc làm chánh phi của Minh Mạng (Liệt Truyện III, 82).

Phải chăng Ngô Văn Sở bị dìm sông nhưng được cứu thoát rồi chạy sang hàng ngũ Nguyễn Ánh? Hay đó là một Ngô Văn Sở khác ? Việc này gây khó khăn cho chúng ta vì tài liệu Tây Sơn đã bị hủy diệt. Chúng ta tạm đặt giả thuyết rằng có hai Ngô Văn Sở, một là Đại Tư Mã Ngô Văn Sở và một và dô úy Ngô Văn Sở. Chúng ta thấy rằng hai Ngô Văn Sở này có họ tên giống nhau, sống đồng thời và cùng phục vụ Tây Sơn, nhưng họ cũng có những điểm khác nhau:

1.Tất cả tài liệu sử nhà Nguyễn đều ghi đại tư mã Ngô Văn Sở đã chết năm 1795. Không một tài liệu nào nói đại tư mã Ngô Văn Sở thoát chết dưới bàn tay của Võ Văn Dũng, và qua đầu hàng chúa Nguyễn . Nguyễn Ánh đã xác nhận Đại Tư Mã Ngô Văn Sở đã chêt:
Quốc Triều Chánh Biên chép về tháng 5 năm ất mão(1795) như sau :
Ngài ( Nguyễn Ánh) nghe tư khấu giặc là Võ Văn Dõng giết cha con thái sư Bùi Đắc Tuyên và Ngô Văn Sở, Ngài dạy các tướng rằng:” Giặc chém giết nhau, có thể thừa cơ đuợc. (29)

Nếu đại tư mã Ngô Văn Sở sang đầu hàng chúa Nguyễn thì chúa Nguyễn đã lợi dụng tin này để tuyên truyền ầm ĩ, chứ không im lặng. Lúc này nhiều tướng Tây Sơn như Lê Chât, Lê Nho Can , Nguyễn Bá Phong đã bỏ ngũ đầu hàng chúa Nguyễn và được lịch sử ghi chép đầy đủ chứ không hề bỏ qua

2. Năm 1798, Đại dô đốc Lê Chất khi sang đầu hàng chúa Nguyễn được phong làm đô thống chế, rồi Khâm sai chưởng hậu quân, tước quận công, đem quân ra bắc, và sau khi thống nhất đất nước, ông được phong hiệp tổng trấn Bắc thành, rồi tổng trấn Bắc thành thay Nguyễn Văn Thành! Nếu Ngô Văn Sở qua đầu hàng chúa Nguyễn thì ông đuợc trọng dụng hơn là Lê Chất vì ông có tài hơn Lê Chất nhiều.

3.Chức vụ của Ngô Văn Sở ở triều Tây Sơn là Đại Tư Mã, sau khi Quang Toản lên ngôi đuợc phong Đại Tổng Lý, tước quận công chứ không phải là một đô úy. Đại Tư mã là bậc đại tứơng, bậc đại thần, chức lớn hàng thứ ba, thứ tư hoặc thứ năm trong triều, nắm toàn thể quân đội, như là vị Bộ trưởng quốc phòng hay Tổng Tham mưu trưởng. Còn đô úy thì ở dưới Đại đô đốc, đô đốc. Hai chức vụ này khác nhau xa, không thể lầm lẫn. Đại Nam Liệt Truyện khi nói đến Ngô Văn Sở đã gọi là Đại Tư Mã Ngô Văn Sở. Chính điều này cho ta thấy có hai Ngô Văn Sở. một là đại tư mã Ngô Văn Sở, một là đô úy Ngô Văn Sở. Sử gia nhà Nguyễn không thể lầm lẫn, và đây là một sự khác biệt rõ rệt giữa hai Ngô Văn Sở, và khi đọc, chúng ta phải nhận rõ sự khác biệt giữa hai chức vụ .
4.Có lẽ đô úy Ngô Văn Sở hàng tướng đã theo Nguyễn Ánh trước 1795, và phải công lao ghê gớm mới đuợc phong làm Hùng Nhuệ Vệ Úy, đến 1796 thăng chánh vệ vệ Nhuệ Phong.
5.Tại làng Vĩnh Lộc, phủ Quảng Trạch ( nay là Hợp Hòa, Quảng Hòa, Quảng Trạch), tỉnh Quảng Bình có một gia đình họ Ngô, cho biết họ thuộc giòng dõi Ngô Văn Sở, tổ tiên vì lánh nạn mà ẩn cư tại đây. Trong khi đó, gia đình họ Ngô Văn Sở hàng tướng được vinh hoa phú quý, ông được phong chức chưởng cơ, con trai là Thắng làm cai đội, và con gái ông dược kết nạp làm hậu phi vua Minh Mạng ( Đại Nam Liệt Truyện , qu.3, tr.82). Nếu Đại tư mã Ngô Văn Sở đầu hàng Nguyễn Ánh thì sau 1802, gia đình này đã trở về Huế hưởng vinh hoa phú quý chứ không chịu ẩn lánh để mấy đời lưu vong.

6.Tạ Chí Đại Trường đã phân biệt hai Ngô Văn Sở khi ông làm bản liệt kê đặc danh: Một Ngô Văn Sở tướngTây Sơn và một Ngô Văn Sở tướng Nguyễn Ánh (op.cit. 405).

Trong khi chờ đợi những khám phá mới, chúng tôi tạm kết luận rằng dưới triều Quang Trung có hai Ngô Văn Sở, một là đại tư mã Ngô Văn Sở, anh hùng trận Đống Đa, đã chết năm 1795, và một là đô uý Ngô Văn Sở, gốc ở Thừa Thiên, đầu hàng chúa Nguyễn, phụ tá đắc lực cho Võ Tánh.

Comments

comments

Share